Ölüm ırmağının giriş yerleri çok ama çıkışı yoktur...

Bu konuşma (hutbe) M.S. 600 yılında Ukaz meydanında meşhur Arap hatiplerinden Kuss b. Sâide tarafından irat edilmiştir. 

Ey insanlar!

Geliniz, dinleyiniz, öğreniniz ve ibret alınız. Her yaşayan ölür, ölen fena bulur. Olacak her şey olur. Yağmur yağar, otlar biter, çocuklar doğar, büyür, analarının, babalarının yerini tutar. Sonra hepsi yol olup gider. Olayların ardı arkası kesilmez, birbirini takip eder. Kulak veriniz, dikkat ediniz, iyi dinleyiniz. Gökte haber, yerde ibret alınacak çok şey var. Yeryüzü bir sarayın döşemesi, gökyüzü yüksek bir tavan. Yıldızlar yürür, denizler durur, gelen kalmaz, giden gelmez. Acaba vardıkları yerden memnun olupta mı kalıyorlar? Yoksa orada bırakılıp uykuya mı dalıyorlar?

Yemin ederim, Allah'ın bir dini vardır ki, şimdi bulunduğunuz dinden daha sevgilidir ve Allah'ın gelecek bir peygamberi vardır ki gelmesi pek yakındır. Gölgesi başımızın üstüne geldi. Ne mutlu o kimseye ki O'na inanacak, O da doğru yolu gösterecek. Ne yazık o talihsize ki O'na isyan edecek ve karşı gelecek. Yazıklar olsun ömrü gafletle geçen ümmetlere!

Ey İyad topluluğu!

Hani babalarınız ve dedeleriniz? Hani süslü köşkler, taştan konforlu evler yapan Âd ve Semûd milleti? Hani dünyevî varlığına aldanıp da başında bulunduğu milletine:

"Ben sizin en büyük Rabbiniz değil miyim?" diyen Firavun ile Nemrut? Onlar zenginlik ve kuvvet bakımından sizden daha fazla değiller miydi? Bu toprak onları da değirmenin de öğütüp toz etti, yedi bitirdi. Kemikleri bile çü-rüyüp dağıldı. Evleri yıkıldı, ıssız kaldı. Yerlerini, yurtlarını şimdi köpekler şenlendiriyor. Sakın onlar gibi gaflete düşmeyin! Onların yolundan gitmeyin! Her şey geçicidir. Kalan yalnızca Cenâb-ı Hak'tır, ki birdir, eşi ve benzeri yoktur. Tapınmaya layık olan ancak O'dur. Doğmamış ve doğurmamıştır.

Evvelce gelip geçenlerden bizim ibret alacağımız şeyler çoktur. Ölüm ırmağının giriş yerleri çok ama çıkışı yoktur. Büyük, küçük hep göçüp gidiyor, giden geri gelmiyor, iyice inandım ki, herkese olan bana da olacaktır."

Kaynak: Ahmet Cevdet Paşa, Kısas-ı Enbiya, 1/74